Arbeitslosengeld w Niemczech: ile wynosi i jak długo przysługuje

Kto dostaje Arbeitslosengeld

Arbeitslosengeld (w skrócie ALG, po polsku zasiłek dla bezrobotnych) wypłaca Agentur für Arbeit, czyli niemiecki urząd pracy. To świadczenie z ubezpieczenia: składkę na nie płacisz z każdej pensji na umowie o pracę w Niemczech. Według § 137 SGB III (trzeciej księgi niemieckiego kodeksu socjalnego) musisz spełnić łącznie trzy warunki: być bezrobotnym, zgłosić się w urzędzie jako bezrobotny i mieć wymagany okres ubezpieczenia.

Ten okres (Anwartschaftszeit) to standardowo co najmniej 12 miesięcy pracy z ubezpieczeniem w ostatnich 30 miesiącach (§ 142 i § 143 SGB III). Okresy u różnych pracodawców się sumują. Kto pracował głównie na krótkich umowach, zawartych z góry na najwyżej 14 tygodni, może mieć prawo do zasiłku już po 6 miesiącach, ale tylko wtedy, gdy zarobki z ostatnich 12 miesięcy nie przekroczyły ustawowego limitu (§ 142 ust. 2).

Bezrobotny w rozumieniu § 138 SGB III to ktoś, kto nie ma zatrudnienia, sam szuka pracy i jest do dyspozycji urzędu. Musisz móc i chcieć podjąć pracę z ubezpieczeniem w wymiarze co najmniej 15 godzin tygodniowo. Dorabianie poniżej 15 godzin tygodniowo nie odbiera statusu bezrobotnego, przy czym godziny z kilku zajęć się sumuje.

Pracowałeś wcześniej w Polsce? Agentur für Arbeit może doliczyć okresy ubezpieczenia z innego kraju UE, jeśli ostatnio przed bezrobociem byłeś ubezpieczony w Niemczech. Broszura BA „Merkblatt 20” podaje, że nie ma wymaganej minimalnej długości tej pracy w Niemczech. Polskie okresy potwierdza dokument PD U1. Możesz go zamówić sam albo poprosić niemiecki urząd, żeby zrobił to za Ciebie.

Ile wynosi Arbeitslosengeld: 60 czy 67%

§ 149 SGB III zna dwie stawki: 60% (allgemeiner Leistungssatz) i 67% (erhöhter Leistungssatz). Wyższa przysługuje, gdy masz co najmniej jedno dziecko w rozumieniu § 32 EStG (niemieckiej ustawy o podatku dochodowym). Wystarczy też dziecko małżonka lub partnera, ale wtedy oboje musicie mieć w Niemczech nieograniczony obowiązek podatkowy i nie możecie żyć w trwałej separacji. Dziecko liczy się do 18. roku życia, a w określonych sytuacjach, na przykład w czasie nauki zawodu lub studiów, dłużej (§ 32 ust. 3 i 4 EStG).

Procent nie dotyczy ostatniego przelewu na konto. Urząd liczy podstawę według ustawy, w czterech krokach:

1. Dzienne brutto (Bemessungsentgelt). To przeciętne wynagrodzenie objęte składkami z ostatnich 12 miesięcy (§ 150 i § 151 SGB III). Agentur für Arbeit dzieli sumę brutto przez 365 dni.
2. Ryczałt na ubezpieczenia. Od dziennego brutto odejmuje się 20% (§ 153 ust. 1 SGB III).
3. Podatek. Odejmuje się podatek od wynagrodzenia (Lohnsteuer) i dodatek solidarnościowy według klasy podatkowej z początku roku, w którym powstało prawo do zasiłku (§ 153 ust. 1 i 2). Wynik to Leistungsentgelt, czyli ustawowe netto za dzień.
4. Stawka. 60 albo 67% Leistungsentgelt to zasiłek za dzień kalendarzowy. Pełny miesiąc liczy się jako 30 dni (§ 154 SGB III).

Odprawa za rozwiązanie umowy nie podnosi podstawy (§ 151 ust. 2). Klasa podatkowa ma znaczenie, bo od niej zależy odliczany podatek. Małżonkowie, którzy chcą zmienić klasy, powinni najpierw zapytać w Agentur für Arbeit, bo zmiana może obniżyć zasiłek (§ 153 ust. 3).

Przykład: ile zasiłku przy 3000 euro brutto

Założenia: przez ostatnie 12 miesięcy pracowałeś w Niemczech na umowie z ubezpieczeniem, średnio za 3000 euro brutto miesięcznie, masz klasę podatkową I, a prawo do zasiłku powstaje w 2026 roku. Podatek i dodatek solidarnościowy wzięliśmy z oficjalnego kalkulatora Agentur für Arbeit (Selbstberechnungsprogramm, stan na 02.10.2026). Pozostałe kroki przeliczyliśmy według ustawy, a wynik zgadza się z kalkulatorem co do centa.

Różnica między stawkami wynosi w tym przykładzie 145,20 euro miesięcznie (nasze wyliczenie). To przykład orientacyjny. Kalkulator BA sam zaznacza, że jego wynik jest niewiążący, a kwotę, którą dostaniesz, podaje decyzja urzędu.

Zasiłek jest wolny od podatku (§ 3 nr 2 lit. a EStG), ale podnosi stawkę podatku od pozostałych dochodów z tego roku. To tak zwany Progressionsvorbehalt (§ 32b EStG). Jeśli w roku dostałeś więcej niż 410 euro takich świadczeń, musisz złożyć zeznanie podatkowe (§ 46 ust. 2 nr 1 EStG). Jak wygląda rozliczenie, przeczytasz w tekście o zwrocie podatku z Niemiec.

Jak długo przysługuje Arbeitslosengeld

Długość zależy od dwóch rzeczy: ile miesięcy pracy z ubezpieczeniem masz w ostatnich 5 latach (30 miesięcy podstawowego okresu plus kolejne 30) i ile masz lat w dniu powstania prawa do zasiłku (§ 147 SGB III).

Przykłady według tej tabeli: 24 miesiące pracy i 34 lata dają 12 miesięcy zasiłku. 36 miesięcy pracy i 52 lata dają 15 miesięcy, bo próg 18 miesięcy wymaga ukończenia 55 lat. 14 miesięcy pracy i 30 lat dają 6 miesięcy. Przed 50. rokiem życia maksimum to 12 miesięcy, nawet po 5 latach pracy.

Przy skróconym okresie dla krótkich umów (§ 142 ust. 2) zasiłek trwa 3, 4 albo 5 miesięcy (po 6, 8 lub 10 miesiącach ubezpieczenia), niezależnie od wieku. Niewykorzystana reszta wcześniejszego zasiłku może wydłużyć nowy, jeśli od powstania poprzedniego prawa nie minęło 5 lat (§ 147 ust. 4). Okresy z innych krajów UE, potwierdzone dokumentem PD U1, też mogą wydłużyć zasiłek.

Terminy: arbeitsuchend i arbeitslos to dwa różne zgłoszenia

Arbeitsuchend melden, czyli zgłoszenie, że szukasz pracy, robisz najpóźniej 3 miesiące przed końcem umowy (§ 38 SGB III). Jeśli o końcu pracy dowiadujesz się później, masz na to 3 dni od chwili, gdy się dowiedziałeś. Obowiązek istnieje także wtedy, gdy kwestionujesz wypowiedzenie w sądzie albo szef zapowiada przedłużenie. Ile trwa okres wypowiedzenia w Twoim przypadku, sprawdzisz w tekście o okresie wypowiedzenia w Niemczech.

Spóźnione zgłoszenie kosztuje tydzień Sperrzeit, czyli tydzień bez zasiłku (§ 159 ust. 6), a łączny okres wypłaty skraca się o te dni (§ 148 ust. 1 nr 3).

Arbeitslos melden, czyli zgłoszenie bezrobocia, robisz osobiście w agencji albo online w portalu BA z potwierdzeniem tożsamości (§ 141 SGB III). Możesz to zrobić do 3 miesięcy wcześniej. Agentur für Arbeit radzi zgłosić się najpóźniej pierwszego dnia bez pracy. Jeśli urząd jest tego dnia nieczynny, zgłoszenie w najbliższym dniu pracy urzędu działa wstecz (§ 141 ust. 2). Zgłoszenie bezrobocia jest jednym z warunków zasiłku, więc spóźnienie oznacza stracone dni.

Sam wniosek o zasiłek to trzeci krok. Według BA wystarczy wysłać go około 2 tygodnie przed początkiem bezrobocia, a wysłanie go już w trakcie bezrobocia nie oznacza strat, jeśli zgłosiłeś się w terminie. Zasiłek przychodzi co miesiąc z dołu, na koniec miesiąca. Gdy brakuje dokumentów, urząd może wypłacić zaliczkę albo zasiłek na podstawie tymczasowej decyzji.

Sperrzeit: kiedy urząd wstrzymuje wypłatę

Sperrzeit to okres, w którym zasiłek nie jest wypłacany, bo bez ważnego powodu sam doprowadziłeś do bezrobocia albo nie współpracujesz z urzędem (§ 159 SGB III). Najdłuższa, 12 tygodni, grozi po rezygnacji z pracy: po własnym wypowiedzeniu, po zwolnieniu z Twojej winy albo po podpisaniu umowy rozwiązującej (Aufhebungsvertrag). Może być krótsza, 3 albo 6 tygodni, gdy umowa i tak skończyłaby się w ciągu 6 albo 12 tygodni, a 6 tygodni także wtedy, gdy 12 tygodni byłoby szczególnie krzywdzące (§ 159 ust. 3).

Sperrzeit po rezygnacji z pracy skraca też cały zasiłek, i to o co najmniej jedną czwartą (§ 148 ust. 1 nr 4). Przykład: masz prawo do 12 miesięcy zasiłku i sam wypowiadasz umowę bez ważnego powodu. Przez pierwsze 12 tygodni nie dostajesz pieniędzy, a łączny okres wypłaty spada z 12 do 9 miesięcy (nasze wyliczenie).

Inne przypadki: odrzucenie pracy zaproponowanej przez urząd to 3, 6 albo 12 tygodni, zależnie od tego, który to raz. Brak wymaganych starań o pracę to 2 tygodnie, a niestawienie się na wezwanie urzędu to tydzień (§ 159 ust. 4 do 6).

Ważny powód wyklucza Sperrzeit. BA podaje przykłady: przeprowadzkę do małżonka w innym mieście po ślubie albo rezygnację z pracy ze względów zdrowotnych na zalecenie lekarza. Fakty ze swojej strony musisz przedstawić i udowodnić sam (§ 159 ust. 1). Dlatego przed własnym wypowiedzeniem albo podpisaniem Aufhebungsvertrag zapytaj w agencji o skutki.

Dwie sytuacje przesuwają wypłatę, choć nie są karą. Za dni niewykorzystanego urlopu, które pracodawca wypłacił przy końcu umowy (Urlaubsabgeltung), zasiłek nie jest wypłacany (§ 157 ust. 2). Podobnie przy odprawie, jeśli umowę rozwiązano bez zachowania okresu wypowiedzenia obowiązującego pracodawcę (§ 158).

Dorabianie, choroba i wyjazd do Polski

Dorabianie. Praca poniżej 15 godzin tygodniowo jest dozwolona, ale musisz ją zgłosić. Z zarobku po odjęciu podatków, składek i kosztów uzyskania przychodu (Werbungskosten) urząd zostawia Ci 165 euro miesięcznie, a nadwyżkę odlicza od zasiłku (§ 155 ust. 1 SGB III). Jeśli nie zgłosisz od razu podjęcia pracy, zgłoszenie bezrobocia traci ważność (§ 141 ust. 3).

Choroba. Jeśli zachorujesz bez własnej winy w czasie pobierania zasiłku, Agentur für Arbeit płaci dalej do 6 tygodni (§ 146 SGB III). Jak działa zwolnienie lekarskie, gdy jeszcze pracujesz, opisujemy w tekście o zwolnieniu lekarskim w Niemczech.

Wyjazd do Polski. Niemiecki zasiłek możesz zabrać do innego kraju UE, w którym szukasz pracy, na 3 miesiące, a w niektórych przypadkach na maksymalnie 6 miesięcy. Warunki według BA: jesteś zgłoszony w Niemczech jako bezrobotny, przed wyjazdem co najmniej 4 tygodnie byłeś do dyspozycji niemieckiego urzędu i jeszcze przed wyjazdem złożyłeś wniosek. Agentur für Arbeit wydaje wtedy dokument PD U2. W kraju, w którym szukasz pracy, na przykład w Polsce, zgłoś się w urzędzie pracy najpóźniej 6 dni po wyjeździe. Później zasiłek będzie wypłacany dopiero od dnia zgłoszenia.

Co zrobić krok po kroku

1. Gdy dostaniesz wypowiedzenie albo dowiesz się o końcu umowy, w ciągu 3 dni zgłoś się jako arbeitsuchend. Jeśli znasz datę wcześniej, zrób to najpóźniej 3 miesiące przed końcem.
2. Policz miesiące pracy z ubezpieczeniem z ostatnich 30 miesięcy i z 5 lat. Jeśli pracowałeś w Polsce, zamów dokument PD U1.
3. Najpóźniej pierwszego dnia bez pracy zgłoś bezrobocie osobiście albo online.
4. Złóż wniosek o zasiłek i dopilnuj, żeby pracodawca wystawił zaświadczenie o zatrudnieniu (Arbeitsbescheinigung).
5. Przed własnym wypowiedzeniem albo Aufhebungsvertrag zapytaj w agencji o Sperrzeit.
6. W decyzji sprawdź klasę podatkową, stawkę 60 albo 67% i liczbę miesięcy zasiłku.

Zasiłek daje czas na spokojne szukanie pracy, ale przy 3000 euro brutto to niecałe 1250 euro miesięcznie. Najwięcej zyskasz, gdy nowa praca zacznie się szybko.

FAQ